ทุกปี อย. จับปรับและดำเนินคดีธุรกิจที่โฆษณาผิดกฎหมายเป็นจำนวนมาก ทั้งธุรกิจขนาดเล็กและบริษัทใหญ่ต่างเคยโดนเหมือนกัน บางรายถูกปรับหนักถึง 500,000 บาท บางรายต้องเผชิญกับคดีอาญาและมีประวัติติดตัว
ถ้าคุณกำลังโฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพอยู่ หรือกำลังวางแผนทำโฆษณา บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจว่า โฆษณาผิดกฎหมาย อย. คือแบบไหน โทษหนักแค่ไหน และมีกรณีอะไรบ้างที่เกิดขึ้นจริงในไทย
โฆษณาผิดกฎหมาย อย. หมายถึงอะไร?
โฆษณาผิดกฎหมาย อย. คือการเผยแพร่ข้อความ ภาพ เสียง หรือวิดีโอเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยฝ่าฝืนกฎหมายที่ อย. กำกับดูแล ซึ่งครอบคลุมผลิตภัณฑ์หลัก 4 กลุ่ม ได้แก่ อาหาร (รวมอาหารเสริม) ยา เครื่องมือแพทย์ และเครื่องสำอาง
ความผิดเกิดได้ใน 2 กรณีหลัก คือ หนึ่ง – โฆษณาโดยไม่ได้รับอนุญาต (ไม่มีใบอนุญาต ฆอ./ฆพ./ฆท.) และสอง – โฆษณาเนื้อหาที่ผิดกฎหมาย เช่น กล่าวอ้างสรรพคุณเกินจริง โฆษณาเท็จ หรือใช้คำที่กฎหมายห้าม แม้จะมีใบอนุญาตแล้วก็ตาม
บทลงโทษ โฆษณาผิดกฎหมาย อย. แยกตามประเภทสินค้า
โทษของการโฆษณาผิดกฎหมายแตกต่างกันตามประเภทสินค้า เพราะแต่ละกลุ่มอยู่ภายใต้กฎหมายคนละฉบับ สินค้าที่ส่งผลต่อสุขภาพโดยตรงอย่างยาและเครื่องมือแพทย์มีโทษหนักที่สุด
1. โทษสำหรับโฆษณายาผิดกฎหมาย (พ.ร.บ. ยา พ.ศ. 2510)
การโฆษณายาโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือโฆษณายาที่มีข้อความเป็นเท็จ มีโทษตามมาตรา 90 ของ พ.ร.บ. ยา ดังนี้
- จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- กรณีโฆษณาสรรพคุณยาเกินจริง โทษอาจหนักขึ้นตามดุลพินิจศาล
ยาเป็นกลุ่มที่ อย. เฝ้าระวังเข้มงวดที่สุด เพราะผู้บริโภคอาจพึ่งพายาในการรักษาโรคจริง ๆ การโฆษณาเท็จจึงส่งผลต่อชีวิตได้โดยตรง
2. โทษสำหรับโฆษณาเครื่องมือแพทย์ผิดกฎหมาย (พ.ร.บ. เครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2562)
การโฆษณาเครื่องมือแพทย์โดยไม่มีใบอนุญาต ฆพ. หรือโฆษณาเนื้อหาผิดกฎหมาย มีบทลงโทษที่ชัดเจน ได้แก่
- โฆษณาโดยไม่ได้รับอนุญาต – ปรับไม่เกิน 100,000 บาท
- โฆษณาเนื้อหาเป็นเท็จหรือโอ้อวด – ปรับไม่เกิน 200,000 บาท และอาจมีโทษจำคุก
- กรณีเคยถูกสั่งระงับแล้วยังฝ่าฝืน – โทษเพิ่มขึ้น 2 เท่า
3. โทษสำหรับโฆษณาอาหารและอาหารเสริมผิดกฎหมาย (พ.ร.บ. อาหาร พ.ศ. 2522)
อาหารเสริมและผลิตภัณฑ์อาหารเป็นกลุ่มที่พบการโฆษณาผิดกฎหมายมากที่สุด เพราะมีตลาดใหญ่และผู้ประกอบการจำนวนมากไม่ทราบกฎ
- โฆษณาโดยไม่ได้รับอนุญาต – ปรับไม่เกิน 5,000 บาท
- โฆษณาเนื้อหาเป็นเท็จหรือโอ้อวด – ปรับไม่เกิน 200,000 บาท (ภายใต้ พ.ร.บ. คุ้มครองผู้บริโภค)
- โฆษณาอ้างสรรพคุณทางการแพทย์ – อาจถูกดำเนินคดีทั้งใน พ.ร.บ. อาหาร และ พ.ร.บ. ยาพร้อมกัน
4. โทษสำหรับโฆษณาเครื่องสำอางผิดกฎหมาย (พ.ร.บ. เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558)
- โฆษณาเป็นเท็จหรือโอ้อวดเกินจริง – ปรับไม่เกิน 100,000 บาท
- โฆษณาเครื่องสำอางอันตรายที่ถูกห้ามจำหน่าย – จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
กรณีศึกษา: ตัวอย่างโฆษณาที่โดนดำเนินคดีจริง
เพื่อให้เห็นภาพชัดขึ้น ลองดูลักษณะโฆษณาที่ อย. ดำเนินคดีจริง ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าประเภทความผิดที่พบบ่อยคืออะไร
กรณีที่ 1: อาหารเสริมอ้างสรรพคุณรักษาโรค
ผู้ประกอบการโฆษณาอาหารเสริมผ่าน Facebook Live ว่า “ทานแล้วเบาหวานลด ความดันลด ไม่ต้องกินยาแล้ว” ผลคือถูกดำเนินคดีทั้งในข้อหาโฆษณาอาหารเป็นเท็จและโฆษณาสรรพคุณยาโดยไม่ได้รับอนุญาต มีโทษปรับและถูกสั่งระงับการโฆษณาทันที
กรณีที่ 2: เครื่องมือแพทย์โฆษณาเกินขอบเขตที่ขึ้นทะเบียน
บริษัทนำเข้าเครื่องมือแพทย์โฆษณาว่า “ใช้รักษาโรคมะเร็งได้” โดยไม่มีหลักฐาน และตัวผลิตภัณฑ์ขึ้นทะเบียนเพื่อวัตถุประสงค์อื่น ไม่ใช่การรักษามะเร็ง ส่งผลให้ถูกดำเนินคดีหลายข้อหาพร้อมกัน
กรณีที่ 3: ครีมบำรุงผิวอ้างว่ารักษาโรคผิวหนัง
ผู้จำหน่ายครีมโฆษณาว่า “รักษาสะเก็ดเงิน กลาก เกลื้อน” ทั้งที่สินค้าจดแจ้งเป็นเครื่องสำอาง ถูกดำเนินคดีทั้งในข้อหาโฆษณาเครื่องสำอางเป็นเท็จและโฆษณายาโดยไม่ได้รับอนุญาต
วิธีป้องกันไม่ให้โฆษณาผิดกฎหมาย
การป้องกันปัญหาโฆษณาผิดกฎหมายไม่ใช่เรื่องยาก ถ้ารู้จักวิธีตรวจสอบก่อนเผยแพร่ ขั้นตอนง่าย ๆ ที่ทำได้ทันทีมีดังนี้
- ขอใบอนุญาตโฆษณาก่อนเสมอ – อย่าเริ่มโฆษณาจนกว่าจะได้รับอนุญาต
- ตรวจสอบคำที่ใช้ – หลีกเลี่ยงคำที่บ่งบอกการรักษาโรค ให้ใช้คำ “ดูแล” หรือ “ช่วย” แทน
- ตรวจสอบก่อนให้ Influencer โพสต์ – กำหนดกรอบคำที่ใช้ได้และใช้ไม่ได้ให้ชัดเจน
- ตรวจสอบ Comment เป็นประจำ – ลบ Comment ที่มีข้อความผิดกฎหมายทันที
สรุป
โฆษณาผิดกฎหมาย อย. ไม่ใช่แค่เรื่องของค่าปรับ แต่ยังส่งผลต่อชื่อเสียงธุรกิจ ความน่าเชื่อถือ และในกรณีร้ายแรงอาจมีโทษทางอาญาด้วย โทษสูงสุดตามกฎหมายต่าง ๆ รวมกันสามารถสูงถึงหลายแสนบาทและจำคุก
การขอใบอนุญาตโฆษณาและตรวจสอบเนื้อหาก่อนเผยแพร่เป็นต้นทุนที่คุ้มค่ากว่าการถูกดำเนินคดีภายหลังอย่างมาก
FAQ
Q: ถ้าโฆษณาผิดกฎหมายครั้งแรก อย. จะจับปรับทันทีไหม หรือมีการตักเตือนก่อน?
A: ขึ้นอยู่กับความร้ายแรง บางกรณีได้รับหนังสือเตือนก่อน แต่กรณีที่มีความผิดชัดเจนหรืออาจเป็นอันตรายต่อผู้บริโภค อย. สามารถดำเนินคดีได้ทันทีโดยไม่ต้องตักเตือนก่อน
Q: โฆษณาที่ถูกลบออกแล้ว ยังโดนดำเนินคดีได้ไหม?
A: ได้ค่ะ ถ้ามีหลักฐาน เช่น ภาพหน้าจอหรือวิดีโอที่บันทึกไว้ก่อนลบ การลบโฆษณาหลังเผยแพร่ไม่ได้ลบล้างความผิดที่เกิดขึ้น
Q: ถ้าเป็นแค่การโพสต์ให้ข้อมูล ไม่ได้ขายสินค้า ผิดกฎหมายไหม?
A: ถ้าโพสต์นั้นมีเนื้อหาที่กล่าวถึงผลิตภัณฑ์สุขภาพ และใช้ข้อความที่เข้าข่ายโฆษณา เช่น บอกว่าสินค้ารักษาโรคได้ ก็ยังเป็นการโฆษณาในทางกฎหมาย แม้จะไม่ได้มีปุ่มซื้อหรือลิงก์ขายโดยตรง
Q: Influencer ที่รีวิวสินค้าโดยไม่ได้รับเงิน ยังผิดกฎหมายไหม?
A: ถ้า Influencer ใช้ข้อความที่ผิดกฎหมาย เช่น “ทาแล้วสิวหายเลย” ก็ยังเป็นการโฆษณาผิดกฎหมาย แม้จะไม่ได้รับเงินจากเจ้าของสินค้า กฎหมายดูที่ “เนื้อหา” ไม่ใช่ “ความสัมพันธ์เชิงธุรกิจ”
Q: ถ้าโฆษณาในต่างประเทศแต่มีคนไทยเห็น ผิดกฎหมายไทยไหม?
A: กรณีนี้ซับซ้อนและขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย แต่โดยทั่วไปถ้าโฆษณานั้นเข้าถึงผู้บริโภคในไทยได้และขายสินค้าในไทย อาจอยู่ภายใต้การบังคับใช้กฎหมายไทย โดยเฉพาะถ้าใช้ภาษาไทยหรือมีราคาเป็นเงินบาท
โฆษณาผิดกฎหมายมีโทษสูง ป้องกันได้ก่อนเกิดปัญหา บริษัท ซีแอนด์เอสริช 1 จำกัด ให้บริการขอใบอนุญาตโฆษณา อย. พร้อมตรวจสอบเนื้อหาโฆษณา และให้คำปรึกษาด้านกฎหมายผลิตภัณฑ์สุขภาพครบวงจร ด้วยประสบการณ์กว่า 7 ปี ช่วยให้ธุรกิจของคุณโฆษณาได้อย่างมั่นใจและถูกกฎหมาย
ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ >> C&S Rich 1
📲 Tel: 064-560-7779
💬 Line: @cs0645607779
📩 Email: csrich188@gmail.com
📚 Facebook: จด อย บริษัท ซีแอนด์เอสริช1 จำกัด
