โรงงานจำพวก 1 2 3 คือการแบ่งระดับโรงงานตามความเสี่ยงและผลกระทบ เพื่อกำหนดขั้นตอนก่อนเริ่มดำเนินการ แต่ละประเภทต่างกันที่ ระดับการควบคุมของกฎหมาย และขั้นตอนก่อนเริ่มประกอบกิจการ
บทความนี้จะพาคุณไปทำความเข้าใจว่าโรงงานจำพวก 1 2 3 แบ่งตามอะไร แต่ละประเภทคืออะไร และแตกต่างกันอย่างไร พร้อมสรุปเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดเจน เข้าใจง่ายในที่เดียว
โรงงานจำพวก 1 2 3 แบ่งตามอะไร?
พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 (แก้ไขเพิ่มเติมปี 2562) เป็นกฎหมายหลักที่กำหนดนิยาม และการแบ่งประเภทโรงงาน โดยพิจารณาจาก 2 เกณฑ์หลักคือ จำนวนคนงาน และ กำลังเครื่องจักร (แรงม้า) โดยใช้ค่าใดค่าหนึ่งที่สูงกว่าเป็นเกณฑ์ตัดสิน
พูดง่าย ๆ คือ ยิ่งโรงงานใช้เครื่องจักรหรือคนงานมากขึ้น ระดับการกำกับดูแลของภาครัฐก็ยิ่งเข้มขึ้นตาม เพื่อให้มั่นใจว่าโรงงานขนาดใหญ่มีความปลอดภัยและไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
จุดสำคัญ:
เกณฑ์การพิจารณาใช้ “อย่างใดอย่างหนึ่ง” ไม่ใช่ทั้งคู่ เช่น ถ้าเครื่องจักรไม่เกิน 50 แรงม้า แต่มีคนงาน 60 คน ก็ถือเป็นโรงงานจำพวก 3 ต้องขอ รง.4
โรงงานจำพวก 1 คืออะไร?
โรงงานจำพวก 1 คือโรงงานขนาดเล็กที่สุดในการจำแนกประเภทตามกฎหมาย ใช้เครื่องจักรไม่เกิน 20 แรงม้า และมีคนงานไม่เกิน 20 คน
โรงงานจำพวก 1 ไม่ต้องขอใบอนุญาต และไม่ต้องแจ้งก่อนเริ่มดำเนินการ แต่ยังอยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายในเรื่องมาตรฐานความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม ถ้าพบว่าดำเนินการไม่ตรงตามมาตรฐาน เจ้าหน้าที่ยังมีอำนาจสั่งแก้ไขหรือระงับการดำเนินงานได้
ตัวอย่าง โรงงานจำพวก 1 ที่พบบ่อย เช่น โรงงานผลิตอาหารขนาดเล็กในครัวเรือน โรงงานตัดเย็บเสื้อผ้าขนาดเล็ก หรือโรงงานประกอบชิ้นส่วนขนาดย่อม
โรงงานจำพวก 2 คืออะไร?
โรงงานจำพวก 2 คือโรงงานขนาดกลาง ใช้เครื่องจักรระหว่าง 20-50 แรงม้า หรือมีคนงานระหว่าง 20-50 คน ตาม พ.ร.บ. โรงงาน ฉบับปี 2562 โรงงานจำพวก 2 เปลี่ยนจากระบบ “ขอใบอนุญาตก่อน” มาเป็นระบบ “แจ้งก่อนเริ่มประกอบการ” โดยแจ้งต่อสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดในพื้นที่ก่อนเริ่มงาน แล้วเริ่มดำเนินการได้เลย ไม่ต้องรอการอนุมัติ
ระบบใหม่นี้ช่วยลดขั้นตอนให้ผู้ประกอบการขนาดกลางได้มาก แต่ยังต้องปฏิบัติตามประกาศกระทรวงและกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างครบถ้วน
โรงงานจำพวก 3 คืออะไร?
โรงงานจำพวก 3 คือโรงงานขนาดใหญ่ที่ต้องได้รับการกำกับดูแลเข้มที่สุด มีเกณฑ์คือใช้เครื่องจักรเกิน 50 แรงม้า หรือมีคนงานเกิน 50 คน โรงงานจำพวก 3 ต้องยื่นขอ ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (รง.4) จากกรมโรงงานอุตสาหกรรม (กรอ.) และรอการอนุมัติก่อนจึงจะเริ่มผลิตได้ นอกจากนี้ โรงงานจำพวก 3 ยังต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขอื่น ๆ ที่เข้มงวดกว่า เช่น มีระบบบำบัดน้ำเสีย มีแผนจัดการของเสีย และมีผู้ควบคุมดูแลด้านความปลอดภัยประจำโรงงาน
ข้อควรระวัง:
หลายโรงงานเริ่มต้นเป็นจำพวก 2 แล้วลงทุนเพิ่มเครื่องจักรจนเข้าข่ายจำพวก 3 โดยไม่ได้ยื่นขอ รง.4 ก่อน ถือเป็นการประกอบการโดยไม่มีใบอนุญาต ควรตรวจสอบขนาดโรงงานก่อนการขยายทุกครั้ง
เปรียบเทียบโรงงานจำพวก 1 2 3
ตารางเปรียบเทียบด้านล่างนี้สรุปความแตกต่างของโรงงานทั้ง 3 จำพวก เพื่อให้เห็นภาพรวมเรื่องระดับการควบคุมและขั้นตอนก่อนเริ่มประกอบกิจการได้ชัดเจนมากขึ้น
| รายการ | จำพวก 1 | จำพวก 2 | จำพวก 3 |
|---|---|---|---|
| เครื่องจักร | ไม่เกิน 20 แรงม้า | 20-50 แรงม้า | เกิน 50 แรงม้า |
| คนงาน | ไม่เกิน 20 คน | 20-50 คน | เกิน 50 คน |
| ข้อกำหนดกฎหมาย | ไม่ต้องแจ้ง/ขออนุญาต | แจ้งก่อนเริ่ม | ต้องขอ รง.4 |
| รอการอนุมัติ | ไม่ต้องรอ | ไม่ต้องรอ | ต้องรอ 30-90 วัน |
| ตรวจสอบพื้นที่ | ไม่มี | ไม่มี | มีการลงพื้นที่ตรวจ |
Tips:
หากไม่แน่ใจว่าโรงงานเข้าข่ายจำพวกไหน ให้รวมกำลังเครื่องจักร (HP รวม) และจำนวนพนักงานในโรงงาน จากนั้นนำไปเทียบกับเกณฑ์ว่าข้อใดเข้าเงื่อนไขก่อน เพื่อประเมินประเภทโรงงานได้เบื้องต้น
สรุป
โรงงานจำพวก 1 2 3 เป็นการแบ่งประเภทโรงงานตามระดับขนาด ความเสี่ยง และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยพิจารณาจากกำลังเครื่องจักรและจำนวนพนักงานเป็นหลัก เพื่อกำหนดระดับการควบคุมและขั้นตอนทางกฎหมายก่อนเริ่มประกอบกิจการ
โดยโรงงานจำพวก 1 เป็นกลุ่มที่มีผลกระทบน้อยที่สุด ไม่ต้องขอใบอนุญาต เพียงจดแจ้งก็สามารถดำเนินการได้ ส่วนโรงงานจำพวก 2 จะมีผลกระทบระดับปานกลาง ต้องแจ้งต่อหน่วยงานก่อนเริ่มประกอบกิจการ แต่ไม่ต้องขอใบอนุญาต รง.4 ขณะที่โรงงานจำพวก 3 เป็นโรงงานขนาดใหญ่หรือมีความเสี่ยงสูง จำเป็นต้องขอใบอนุญาต รง.4 และผ่านการตรวจสอบจากภาครัฐก่อนเริ่มดำเนินการทุกครั้ง
FAQ
Q1: ถ้าโรงงานเริ่มต้นเป็นจำพวก 2 แล้วขยายใหญ่ขึ้น ต้องทำอะไร?
A: ต้องยื่นขอ รง.4 ทันทีที่เครื่องจักรรวมเกิน 50 แรงม้า หรือคนงานเกิน 50 คน การขยายโดยไม่ขอใบอนุญาตถือว่าประกอบการผิดกฎหมาย ควรปรึกษาที่ปรึกษาก่อนขยาย
Q2: วัดกำลังเครื่องจักรยังไง ใช้มอเตอร์กี่ตัวก็ได้ไหม?
A: วัดจากกำลังรวมของเครื่องจักรทุกเครื่องที่ใช้ในกระบวนการผลิต (HP รวม) ไม่ว่าจะมีกี่ตัว ถ้ารวมแล้วเกินเกณฑ์ก็เข้าข่ายจำพวกนั้น โดยไม่ดูแยกทีละเครื่อง
Q3: โรงงานจำพวก 2 ต้องแจ้งที่ไหน?
A: แจ้งที่สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดในพื้นที่ที่โรงงานตั้งอยู่ หรือยื่นผ่านระบบ e-Factory ของกรมโรงงานอุตสาหกรรมได้เลย
Q4: โรงงานเกษตรแปรรูปขนาดเล็กนับว่าเป็นโรงงานจำพวกไหน?
A: ขึ้นอยู่กับขนาดเครื่องจักรและจำนวนคนงานครับ ถ้าเครื่องจักรรวมไม่เกิน 20 แรงม้าและคนงานไม่เกิน 20 คน เป็นจำพวก 1 ถ้าเกินกว่านั้นก็จำแนกตามเกณฑ์ตามปกติ
Q5: ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองเป็นโรงงานประเภทใด สามารถถามที่ไหนได้บ้าง?
A: สอบถามได้ที่สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดในพื้นที่ หรือโทรสายด่วนกรมโรงงานอุตสาหกรรม 1564 หรือปรึกษาที่ปรึกษาเฉพาะทางอย่าง ซีแอนด์เอสริช 1 เพื่อประเมินสถานะโรงงานของคุณ
ถ้าคุณกำลังวางแผนตั้งโรงงานและไม่แน่ใจว่าต้องทำขั้นตอนอะไรบ้าง ทีม C&S Rich1 ยินดีให้คำปรึกษาตั้งแต่ตรวจสอบประเภทโรงงาน จัดเตรียมเอกสาร ไปจนถึงติดตามผลกับกรมโรงงาน ด้วยประสบการณ์กว่า 7 ปีและมากกว่า 500 เคส – ดูรายละเอียดบริการที่ปรึกษาโรงงาน
📲 Tel: 064-560-7779
💬 Line: @cs0645607779
📩 Email: csrich188@gmail.com
📚 Facebook: จด อย บริษัท ซีแอนด์เอสริช1 จำกัด
